विश्वव्यापी रूपमा मौसम परिवर्तन (Climate Change) ले मानव जीवन मात्र होइन, सम्पूर्ण पारिस्थितिक प्रणाली (ecosystem) लाई गम्भीर संकटमा पारेको छ। तापक्रम वृद्धिदेखि लिएर हिमनदी पग्लनु, वर्षा चक्रको असन्तुलन, समुद्री सतहको वृद्धिदेखि जैविक विविधताको विनाशसम्मका असरले पृथ्वीको प्राकृतिक सन्तुलनमा ठुलो अवरोध सिर्जना भएको छ।
नेपालजस्तो हिमाली र जैविक विविधताले भरिएको मुलुकमा मौसम परिवर्तनको असर अझै गम्भीर देखिन थालेको छ। हिमाली क्षेत्रका हिमनदीहरू पग्लिरहेका छन्, ग्लेसियर तालहरू फूट्ने खतरा बढेको छ, असामान्य मौसमी घटना – जस्तै असिना, खडेरी, असमय वर्षा, बाढीपहिरोले कृषि, जनजीवन र वातावरणमा गहिरो असर पारिरहेको छ।
पारिस्थितिकी प्रणाली भनेको पृथ्वीमा रहेको जीवन चक्रको जालो हो – जहाँ माटो, पानी, हावा, बनस्पति र जीवजन्तु सबै आपसमा अन्तर्सम्बन्धित छन्। मौसम परिवर्तनका कारण यी प्रणालीहरूमा असन्तुलन आउँदा प्रजातिहरू लोप हुँदै जानु, वनस्पति प्रणाली कमजोर हुनु, जल स्रोतहरू सुक्नु र कृषि प्रणाली असफल हुनुले मानव अस्तित्वमा नै चुनौती सिर्जना गरिरहेको छ।
यस्तो जटिल अवस्थामा अब हाम्रो सोच र क्रियाकलापहरूमा आमूल परिवर्तन आवश्यक छ। जैविक विविधता जोगाउने नीति बनाउनुपर्छ।वन संरक्षण र वृक्षारोपणलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। नवीकरणीय ऊर्जा र वातावरणमैत्री प्रविधिको प्रयोग बढाउनुपर्छ। विद्यालयदेखि समाजसम्म वातावरणीय शिक्षाको सशक्त अभियान सञ्चालन गर्नुपर्छ। राष्ट्रिय नीति निर्माणमा जलवायु अनुकूलन र पारिस्थितिकी संरक्षणको दृष्टिकोण अनिवार्य गरिनुपर्छ।
सरकार, नागरिक, निजी क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले समन्वय गरेर मौसम परिवर्तनको असर न्यूनीकरण र पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षणमा सामूहिक प्रतिबद्धता जनाउनु आजको आवश्यकता हो।
यदि अहिले पनि मौसम परिवर्तन र पारिस्थितिकी संरक्षणप्रति बेवास्ता गरियो भने, भावी पुस्ताले न त स्वच्छ हावा पाउनेछ, न सुरक्षित वातावरण।
"प्रकृतिसँग सन्तुलन कायम गरौँ, पारिस्थितिक प्रणाली जोगाऔँ, मौसम परिवर्तनको प्रतिरोध गरौँ।" यही अबको एजेन्डा बन्नुपर्छ।
