काठमाडौँ । स्वस्थ जीवनका लागि सन्तुलित आहार अपरिहार्य हुन्छ। हाम्रो शरीरलाई आवश्यक सूक्ष्म पोषक तत्त्वहरू मध्ये भिटामिन बी–१२ (Cobalamin) एक अत्यन्त महत्वपूर्ण तत्व हो। यसले रगतमा हेमोग्लोबिनको निर्माण, स्नायुतन्त्रको सुचारु सञ्चालन र डीएनए उत्पादनमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्दछ। तर विडम्बना के छ भने, धेरै नेपालीमा भिटामिन बी–१२ को कमी सामान्य जस्तै देखिन्छ।
भिटामिन बी–१२ वयस्कका लागि प्रतिदिन करिब २.४ माइक्रोग्राम आवश्यक पर्छ। यो सानो मात्रा भए पनि यसको अभावले थकान, स्मरणशक्ति कमजोर हुनु, हातखुट्टा पोल्ने, रगतको कमी (एनिमिया) जस्ता गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ।
बी–१२ प्रायः पशुजन्य खानेकुरा जस्तै मासु, माछा, अण्डा, दूध र दहीमा पाइन्छ। त्यसैले पूर्ण साकाहारी वा भेगन मानिसहरूमा यसको कमी बढी देखिन्छ। उनीहरूले फोर्टिफाइड खाना (जस्तै सोया दूध, सिरियल, यीस्ट) वा डाक्टरको सिफारिसमा सप्लिमेन्ट सेवन गर्नु अत्यावश्यक हुन्छ।
स्वास्थ्यका सन्दर्भमा अझ एक महत्वपूर्ण पक्ष हो । जनचेतना। धेरै मानिसलाई थाहा नै छैन कि उनीहरूमा बी–१२ को कमी छ। सामान्य कमजोरी वा थकानलाई सामान्य कामको परिणाम ठानिन्छ, तर यसको पछाडि पोषक तत्वको अभाव पनि हुन सक्छ। त्यसैले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र सन्तुलित आहारप्रतिको सचेतता जरुरी छ।
भिटामिन बी–१२ को कमी रोकथाम सजिलो छ, उपचार पनि सम्भव छ, तर बेवास्ता गरे घातक हुन सक्छ। सानो तत्व भए पनि यसको योगदान विशाल छ । शरीरलाई उर्जावान, मानसिक रूपमा सशक्त र जीवनलाई स्वस्थ बनाउने आधार यही हो।
