स्थानीय सरवकार: विकास निर्माण, संवृद्धि र पुन: निर्माणमा स्थानीय सरकारको बलियो आधार भन्ने मुल नाराका साथ प्रषारण भैरहेको कार्यक्रम स्थानीय सरोकार जीवन शर्माको साथमा हरेक दिन बिहान ६:३० देखि ७:०० बजे सम्म रेडियो आहा 104.5 MHz , www.radioaaha.com, सामाजिक सञ्जाल फेसबुक/रेडियो आहा, youtube, टिकटक एवम् हाम्रो पात्रो एप्लिकेसनमा संसारभर एकैसाथ सुन्न सकिन्छ ।
- संविधानको धारा ५६ले नेपालको शासकीय संरचनालाई संघीय सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकार/तह गरी तिन अधिकार विभाजन गरी स्थानीय सरकारलाई विधायकी कानुन निर्मार्ण गरी स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ लागु गरेको छ । संविधानको अनुसूची ८ मा अल्लेखित भएबमोजिमका विभिन्न २२ एकल अधिकार सूनिचित गरेको छन् । जसमा विभिन्न २२ एकल अधिकार मध्ये ८ औं एकल अधिकारका रुपमा आधारभूत र माध्यामिक शिक्षा ऐन २०७९ को परिच्छेद १० दफा (५१) को उप दफा (१) र (२) मा विद्यालय व्यवस्थापन समिति अन्तर्गत सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालय स्ञचालन र व्यवस्थापन गर्नका लागि प्रत्येक विद्यालय विद्यालय व्यवस्थापन समिति रहनेछ भनिएको छ । हालै उक्त नियम कार्यन्वयन शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री महावीर पुनले विद्यालय व्यवस्थापन समिति गठन नगरे अनुदान रोक्ने चेतावनी दिएका हुछन् यहाँको कपुरकोट गाउँपालिकाको शिक्षा अवश्था कस्तो छ?
- कपुरकोट गाउँपालिकाको हक हितका लागी के कस्ता परियोजनाहरु कसरी अगाडी बढाएको छ? त्यसै गरी गाउँपालिकाले आर्थिक बर्ष २०८०/०८१ को स्थानीय तह संस्थागत क्षमता स्वमूल्याङ्क्कन (लिजा, स्थानीय तह वित्तीय सुशासन जोखिम मूल्याङ्कन (एफआरे) र महालेखापरीक्षकको बासट्ठिऔँ वार्षिक प्रतिवेदन, २०८२ अनुसूची २१ को (१), (२) र (3) अनुरुप कति प्रतिशत नतिजा ल्यएर यस पालिकाले काम गरिरहेको छ ? साथै यसै बर्षबाट स्थानीय शासन कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन अर्थात (LGPASS) कार्यविधि २०८२ लागु कार्यन्वयन लागि निर्देशन जारी भएको छ ।वित्तिय शुसान, कार्यसम्पादन एवम् स्वमूल्याङ्कनमा कसरी काम भैरहेको छ?
- "कृषि पर्यटन र पूर्वाधार, कपुरकोट गाउँपालिकाको विकासको आधार" भन्ने मुल नारा पनि पालिकाले अगाडी सारेको छ ।रैथाने कृषि खेती र उन्त कृषिवालीको गत बर्षको प्रति प्रतिवेदन अनुरुप कृषिमा छुट्याइएको कुलबजेटको ९१.८२ प्रतिशत काम भएको देखिन्छ ।आगमी बर्षमा कृषिमा थप केही नयाँ योजना ल्याउनु भएको छ?
-स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ को अनुसूची ८ मा २२ वटा एकल अधिकार मध्ये १७ औँ एकल अधिकारमा बेरोजगारको तथ्याङ्क संकलन ताथ रोजगार शाखा रहेको छ । यस पालिकाले महिला तथा युवा स्वरोगार कार्यक्रम साथै बैदेशिक राजगारमा जान चाहाने युवा/युवतीहरुलाई कस्तो किसिमको तालिन प्रदान गर्दै आएको छ । युवा पलायन रोक्न सक्ने आधारहरु के-के हुन् ? कर्णाली प्रदेश, सामाजिक विकास मन्त्रालय, सुर्खेत र कपुरकोट गाउॅंपालिकाको साझेदारीमा पूर्व सिकाई मान्यता (RPL) विधि अनुसार CTEVT बाट सिप परीक्षण गराई सफल हुनुभएका सम्पूर्ण २२ जनालाई प्रमाणपत्र वितरण गरिएको छ।अब उहाँहरुले सिक्नु भएको सिपले पालिकाले लाभ लिन सक्ला ?
स्थानीय सरकार नागरिकसमक्ष सबैभन्दा नजिकको प्रशासनिक संरचना हो। दैनिक सेवा, आधारभूत सुविधा, स्थानीय विकास र जनअपेक्षाको पहिलो जिम्मेवारी स्थानीय तहकै काँधमा पर्छ। यिनै विषयलाई केन्द्रमा राख्दै कपुरकोट गाउँपालिका अध्यक्ष दुर्गा बहादुर पुनसँग गरिएको प्रत्यक्ष संवादले स्थानीय तहले सामना गरिरहेका चुनौती, उपलब्धि र भविष्यका प्राथमिकताबारे महत्वपूर्ण बहस उठाएको छ।
कपुरकोट गाउँपालिकाको प्राथमिकता : सेवा र संरचनामा सुधार
अध्यक्ष पुनले स्थानीय विकासका मूल आधार शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी, कृषि र सडक–पूर्वाधारलाई प्राथमिकतामा राखेको उल्लेख गर्नु प्रशंसनीय छ। ग्रामीण बस्तीहरूमा विद्यालय सुधार, शिक्षक व्यवस्थापन, विद्यार्थीको सिकाइ प्रभाव विस्तार तथा आधारभूत स्वास्थ्य सेवामा पहुँच बढाउन गरिएका प्रयासहरूले गाउँपालिका सही दिशामा अघि बढिरहेको संकेत गर्छ।
यद्यपि, सेवाको स्तर अझै सबै बस्तीमा एकरूप छैन। मानव संसाधनको कमी, बजेटको सीमितता र भूगोलको चुनौतीका कारण कतिपय योजनाहरू समयमै सम्पन्न हुन सकेका छैनन्। यी समस्यालाई कपुरकोटमात्र होइन, धेरै स्थानीय तहले साझा रूपमा भोगिरहेका छन्।
विकासका काम: उपलब्धि र देखिएका चुनौतीहरू
अध्यक्ष पुनले ग्रामीण सडक विस्तार, सिंचाइ सञ्झ्याल सुधार तथा स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने कार्यक्रमलाई विशेष प्राथमिकतामा राखेको बताएका छन्। यसले स्थानीय अर्थतन्त्रमा गतिशीलता ल्याउने अपेक्षा गरिन्छ।
तर, ग्रामीण सडक विस्तारले वातावरणीय जोखिम, पहिरो र दीगो मर्मतको प्रश्न पनि उठाउँछ। योजनाहरू दिगो, लागत–प्रभावकारी र प्राविधिक मापदण्डअनुसार गरिनु आवश्यक छ। यस्ता विषयमा गाउँपालिकाले दीर्घकालीन सोचसहित नीतिगत स्पष्टता ल्याउनुपर्ने देखिन्छ।
सुशासन र नागरिक विश्वास : स्थानीय निकायको मुख्य आधार
कपुरकोटमा सुशासनका प्रयास–जस्तै: बजेट सार्वजनिकरण, सामाजिक लेखापरीक्षण, वडास्तरमा नागरिक सुनुवाइ, र सार्वजनिक खरीदमा पारदर्शिता सकारात्मक अभ्यास हुन्। यद्यपि, स्थानीय तहमा देखिने परम्परागत समस्या ठेक्का प्रक्रियामा ढिलाइ, योजना छनोटमा राजनीतिक दबाब, कर्मचारी व्यवस्थापनमा असन्तुलन अझै चुनौती बनेका छन्। अध्यक्ष पुनले यी विषयमा कडाइ गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे पनि व्यवहारमै यसको प्रभाव देखिनु नागरिकका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष हुनेछ।
सहभागिता र जनअपेक्षा : गाउँपालिकाको दिशा कोठामा नागरिकको भूमिका स्थानीय सरकार तब मात्र सक्षम हुन्छ जब जनसहभागिता सक्रिय र निरन्तर हुन्छ। कपुरकोटमा महिलादेखि युवा, कृषि समूहदेखि स्थानीय संघ–संगठनको संलग्नताले विकासलाई दिशा दिइरहेको छ।
जनताको अपेक्षा भने सरल छ ।सेवा समयमै, निर्णय पारदर्शी,योजना प्रभावकारी, र निर्वाचित नेतृत्व उत्तरदायी।
अध्यक्ष पुनले प्रत्यक्ष कुराकानीमा व्यक्त गरेका योजनाहरू यदि प्रतिबद्धता अनुसार कार्यान्वयन भए, कपुरकोटले स्थानीय विकासको राम्रो उदाहरण स्थापित गर्ने सम्भावना बलियो छ।
संवादबाट देखियो । दिशा ठीक, कार्यान्वयन कडा आवश्यक प्रत्यक्ष कुराकानीले कपुरकोट गाउँपालिकाको दृष्टि, काम र चुनौती समग्र रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। नेतृत्वको सोच सकारात्मक छ तर सफलता अन्ततः कार्यान्वयनको गति, सुशासनको कडाइ र नागरिकसँगको निरन्तर जवाफदेहितामा निर्भर हुन्छ।
पूरा कार्यक्रम : स्थानीय सरोकार अन्तरकृयात्मक कार्यक्रम रेडियो आहा 104.5 MHz , www.radioaaha.com , सामाजिक सञ्जाल फेसबुक/ रेडियो आहा, youtube, टिकटक एवम् हाम्रो पात्रो एप्लिकेसनमा लगिन गरी संसारभर एकैसाथ सुन्न सकिन्छ।
